Mwy am Bethania

Bethania-Chapel,-elevations-Small-copy

Adeiladwyd Capel Bedyddwyr Bethania’n wreiddiol yn 1832, cafodd ei ailadeiladu yn 1840-1, ei ehangu mae’n debyg yn 1859 a’i ailadeiladu eto yn 1898. Yn 1908 adeiladwyd capel newydd ar yr un safle ar gynlluniau’r pensaer Syr William Beddoe Rees, ar gost o £6,000. Mae cynllun Rees yn yr arddull Clasurol Beaux Arts gyda chynllun mynedfa dalcen. Mae tri rhaniad yn y ffasâd, pob un wedi’i ddiffinio gan bilastrau a tharian addurnol ar ben pob un. Mae’r bae canol llydan yn cynnwys porth mynediad rhwng dwy ffenestr gron fawr ag addurniadau chwarterol. Uwchben, ar y naill ochr a’r llall i ffenestr fawr, petryalog, 80 cwarel, mae colofn Ïonig a ffenestr lai 32 cwarel. Mae drysau yn y rhaniadau ochr hefyd, dan ffenestri 32 cwarel wedi’u gosod mewn amgylchynau â phedimentau hanner cylch chwyddedig. Ceir ffenestr dalcen hanner cylch yn y rhan ganol yn gorffwys ar y goruwchadail sy’n dwyn y geiriau ‘CAPEL Y BEDYDDWYR 1908 NEIBethania Chapel elevations copyLLDUOL’. Mae gan y baeau ochr bedimentau ysgwyddog ac mae’r ffasâd cyfan wedi’i orffen ag yrnau uwchben y pilastrau a charreg gerfiedig wedi’i gosod ar frig y talcen. Ailadroddir manylion y rhaniad ochr yn y rhaniad cyntaf ar yr ochrolwg, a cheir dwy res o ffenestri plaen ar weddill rhaniadau’r ochrolwg.

Y tu mewn ceir seddau i 1001. Mae cyntedd wedi’i wahanu oddi wrth y prif gapel gan sgrin â phaneli gwydr lliw. Ar y naill ochr a’r llall ceir mynediad at risiau agored i’r galeri. Ym mhrif gorff y capel, mae galeri’n rhedeg o amgylch y pedair ochr, ac mae’r ochr ôl wedi’i llenwi i raddau helaeth gan yr organ, sydd wedi’i gosod yn rhannol mewn cilfach grwn-fwaog. Mae’r galeri’n gorffwys ar golofnau haearn bwrw sydd, ar yr ochrau, yn parhau at arcêd o chwe bwa crwn cain sy’n atgoffa rhywun o Gapel Seion Richard Owens yn Aberystwyth. Mae blaen y galeri o haearn bwrw a phaneli palmedau addurnol. Mae’r pulpud wedi’i osod o flaen oriel yr organ ar ffurf rostrwm dyrchafedig ag adran ganol ymestynnol wedi’i dal ar bedestal unigol, yr eir iddo i fyny grisiau ar y naill ochr a’r llall. Mae’r Sedd Fawr yn y blaen wedi’i chau i mewn gan reilin â phanelau haearn bwrw tebyg i rai’r galeri, a’r rheilin blaen yn crymu tuag allan. Ynghudd o dan y Sedd Fawr mae bedyddfa sylweddol sy’n dal mewn cyflwr gweithio da. Mae’r seddi ar ffurf meinciau plaen ar y llawr gwaelod ac wedi’u rhannu’n dri bloc gan y ddwy eil, ac yn grwm i gydredeg â llinell y Sedd Fawr. Mae rhanwyr canolog igam-ogam yn y bloc canolog. Yn y galeri mae’r seddi’n crymu o gwmpas y corneli ond fel arall maent yn syth.

Mae Bethania’n adeilad Rhestredig Gradd II* ac yn un o’r gorchestion pensaernïol gorau sydd wedi goroesi gan bensaer capeli mawr yn ei arddull Beaux Arts grymus.

 

Animeiddio