• Take the Bethania Virtual Tour

Bethania, Maesteg

Bethania pre 1904 EXT

Capel Bethania cyn 1904

Ym mlynyddoedd cynnar y 19eg ganrif gwelwyd cyfnod o ddiwydiannu mawr yng Nghymru. Llanwyd cymoedd y De â gweithfeydd haearn a phyllau glo, ac aeth y trefoli cynyddol hwn ymlaen ymhell i ganol y ganrif.
Dechreuo5015278427_72f52b7345_o (2)dd cymuned o Fedyddwyr ymffurfio o blith gweithwyr haearn a glo Maesteg, gan ymgynnull ar y dechrau mewn cartrefi a thafarndai. Tyfodd y gynulleidfa hon nes iddynt fynd ati yn 1832 i ddechrau adeiladu’r Bethania cyntaf, mam eglwysi’r Bedyddwyr yng nghwm Llynfi. Capel talcen hir fyddai hwn, yn wahanol i eglwysi Anglicanaidd yn ei symlrwydd diymffrost a’i bulpud canolog. Tyfodd y gynulleidfa ac, yn 1841, adeiladwyd capel mwy. Erbyn y 1850au roedd gan y capel gynulleidfa o ryw 700, ac roedd yr adeilad erbyn hyn yn ganolfan ddiwylliannol fyrlymus a gynhaliai ddigwyddiadau cymdeithasol a chymunedol, gwyliau ac eisteddfodau. Yn ddiddorol, yn un o’r eisteddfodau hyn yn y cyfnod hwn cafwyd darlith dan y pennawd ‘Ffeithiau daearegol a gwirioneddau’r Beibl: a ydynt yn gwrth-ddweud ei gilydd?’ Ehangwyd Bethania yn 1859 a’i ailadeiladu eto yn 1898.
Cynnyrch ‘Diwygiad Mawr’ olaf 1904 oedd capel presennol Bethania ac fe’i hadeiladwyd yn 1908. Roedd wedi’i gynllunio mewn arddull Beaux Arts Glasurol gan y pensaer a oedd wedi’i eni’n lleol, Syr William Beddoe Rees, ac mae’n un o’i gampweithiau mwyaf. Dywedir bod seddi i hyd at 1001 o bobl yno. Wedi iddo gau, fe’i dderbyniwyd i feddiant Addoldai Cymru yn 2006, a dyma’r capel mwyaf iddo’i dderbyn hyd yma.

Darllenwch fwy am hanes Bethania
Darllenwch fwy am y capel
Darllenwch fwy am y gwaith hyd yma

Gwybodaeth Bellach

Dogfen Restru

Dogfen Restru Bethania
 

Archaeological Building Investigation and Recording, Level 3 Historic Building Record, Report compiled by C.R Archaeology

Bethania Building Record pages 1-39
Bethania Building Record Plate 1-122
Bethania Building Record  Beddoe Rees Drawings
Bethania Building Record pages 63-97
 

Datganiad Cadwraeth Bethania, Neil Sumner 2013

Datganaid Cadwraeth Bethania

 

Darllen Pellach

Hywel Teifi Edwards (gol.), Llynfi ac Afan, Garw ac Ogwr (Llandysul, 1998).
Brinley Richards, History of the Llynfi Valley (Pen-y-bont ar Ogwr, 2008)
Geraint H. Jenkins, ‘Doc Tom’ Thomas Richards (Caerdydd, 1999)
The Journal of Welsh Religious History, Cyfres newydd, Cyfrol 4; 2004

Gadael ateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi.

Cewch ddefnyddio'r tagiau a'r priodoleddau HTML yma: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

File:

File:

File:

Animeiddio