• Ainon

Ainon, Llanuwchllyn

Mae’n ymddangos i weithgareddau cynnar y Bedyddwyr ym mhlwyf Llanuwchllyn gymryd lle yn ystod ail hannes y 18fed ganrif, gyda’r oedfa gynharaf yn cael ei chynnal ar 19fed Awst 1776. Adeiladwyd capel Ainon yn 1840 ar gyfer achos y Bedyddwyr Cyntefig ar delerau tirddaliadaeth brydles, ar dir yn perthyn i Syr Watkin Williams- Wynn, filltir i’r de-orllewin o bentref Llanuwchllyn. Gwahoddwyd y gweinidog cyntaf, y Parchg. Edward Humphries, gwr lleol, i fod yn weinidog yn 1847 ac fe’i enwid yng Nghyfrifiad Eglwysig 1851 yn weinidog y capel ‘ Primitive Baptist.’ Cofnodwyd yn y Cyfrifiad hwn fod y capel yn mesur naw wrth chwe llath, yn cynnwys 68 sedd rhydd a 64 o rai eraill, ac ar 30 Mawrth, yn y flwyddyn honno, mynychodd 12 person yr Ysgol Sul yn y bore, 34 Ysgol Sul y prynhawn ac 20 person oedfa’r hwyr : cyfartaledd y gynulleidfa oedd 45.
Yn 1858 penderfynwyd i adnewyddu’r capel ac wedi cwblhau’r gwaith sefydlwyd yn weinidog y Parchg. J. Jones; erbyn hynny yr oedd y cyn-weinidog: y Parchg. Edward Humphries wedi ymfudo i’r Unol Daleithiau. Bu gweinidogaeth ‘ Jones Llanuwchllyn’ fel y’i gelwid, yn eithriadol o lewyrchus, a chyflynwyd anerchiadau gan ddeg pregethwr yng Nghymanfa eithriadol o lwyddiannus siroedd Merionnydd, Dinbych a Fflint a gynhaliwyd yn y capel yn 1859. Serch hynny, parhaodd yr aelodaeth yn gymharol isel yn ystod ei fodolaeth ac felly nid oedd angen newid nac ymestyn y capel gwreiddiol: y prif welliannau a wnaed yn ystod ei hanes oedd ail-doi a gosod golau nwy c. 1939-40.

Rhestrwyd y capel yn Graddfa II* yn 2001. Mae’n gapel y Bedyddwyr yn dyddio o ganol y 19fed ganrif, mewn cyflwr arbennig o dda, ac wedi cadw ei wedd allanol sydd i raddau helaeth yn ddigyfnewid ynghyd â’i gymeriad mewnol. Fe’i disgrifiwyd yn ‘The Buildings of Wales: Gwynedd’ ( 2009 ) yn gapel gwledig dymunol, o gerrig maes enfawr, bron yn sgwar, gyda bondo dwfn gwastad a drysau a ffenestri cartref: tynnwyd sylw hefyd at y pulpud uchel, panelog,syml.

Ymunodd Ainon â’r ofalaeth ardal leol yn 1993 ac fe’i trosglwyddwyd ym mis Awst 2017 i ofal Addoldai Cymru.