Egwyddorion Cynnal a Chadw

Adnabod eich adeilad

Bydd eich capel wedi newid dros amser wrth i ffasiynau newid neu i ateb anghenion cynulleidfaoedd cynyddol. Gall deall y gwahanol gyfnodau hyn yn natblygiad adeilad fod yn gymorth i egluro pam y gellid cael problemau, fel craciau yn yr uniad rhwng rhannau hen a newydd yr adeilad.

Mae’n bwysig deall y defnyddiau a ddefnyddiwyd a’r modd y maent yn gweithio hefyd, gan y gall hynny eich atal rhag gwneud camgymeriadau costus. Er enghraifft, bydd ailbwyntio gwaith cerrig neu frics meddal gyda morter sment caled yn hytrach na chymysgedd calch meddal yn dal gwlybaniaeth i mewn yn y garreg neu’r fricsen, a hynny’n cyflymu proses dadfeilio’n ofnadwy. Mae morteri a rendrau calch wedi’u bwriadu i fod yn aberthol drwy fod yn feddalach na’r defnydd adeiladu sylfaenol. Maent yn helpu adeilad i anadlu a goddef rhyw radd o symudiad, ond bydd angen eu trwsio neu eu hadnewyddu o bryd i’w gilydd. Ond mae’n llawer haws ailbwyntio wal na’i ailadeiladu unwaith y bydd y cerrig neu’r brics wedi colli cryfder adeileddol.

Beth sy’n achosi dadfeilio?

Gall deall problemau’n gywir arbed cryn dipyn o arian ac arbed difrod diangen neu goll ffabrig hanesyddol. Cyn gwneud unrhyw waith trwsio mae’n rhaid deall a rhoi sylw i achos gwaelodol y broblem. Does dim pwynt, er enghraifft, trin pydredd sych os nad eir i’r afael â’r lleithder sydd wedi’i achosi. Bydd yr amgylchiadau amgylcheddol y mae ar y ffwng eu hangen i fyw yn parhau ac mae’r pydredd yn debygol o ddychwelyd. Yn yr un modd, does dim angen trin pren rhag pla chwilod os digwyddodd y difrod amser maith yn ôl ac nad yw’r pla’n weithredol mwyach.

Dim ond gwneud digon

Prif bwrpas cynnal a chadw yw atal prosesau dadfeilio heb niweidio cymeriad adeilad. Dylid gwneud y gwaith trwsio angenrheidiol a dim mwy na hynny er mwyn cadw’r adeilad heb darfu ar y ffabrig hanesyddol yn ddiangen na’i ddifrodi.

Defnyddio defnyddiau a thechnegau sydd wedi’u profi ac yr ymddiriedir ynddynt

Gall defnyddio defnyddiau modern amhriodol mewn adeiladau traddodiadol achosi problemau mwy difrifol na’r rhai y bwriadwyd iddynt eu datrys. Fel rheol dylid gwneud gwaith atgyweirio ar sail tebyg-am-debyg, gan ddefnyddio defnyddiau a thechnegau sy’n cydweddu â’r rhai a ddefnyddiwyd yn wreiddiol. Bydd hyn yn helpu sicrhau bod yr hen a’r newydd yn gydnaws yn nhermau eu perfformiad a’u golwg. Yr unig eithriad yw lle mae nam sylfaenol yn y dyluniad. Er enghraifft, mae landeri adeiladau hanesyddol yn aml wedi’u leinio â darnau o blwm sy’n rhy hir i gydymffurfio ag arferion adeiladau heddiw. Mae plwm yn dueddol o symud gyda gwres, ac mewn darnau rhy hir gall hyn arwain at rwygiadau a fydd yn caniatáu i ddŵr dreiddio i mewn i’r to.

Ceir rhagor o wybodaeth ar Wefan Cynnal a Chadw gan Cadw.