Paratoi

Iechyd a diogelwch

Ni ddylai pryderon am iechyd a diogelwch eich rhwystro rhag y boddhad a’r pleser o gynnal a chadw eich eiddo eich hun, ond dylid bob amser asesu’r risgiau cysylltiedig â gwneud mân waith cynnal a chadw yn iawn ymlaen llaw.

Gyda’r plwm sy’n aml yn bresennol mewn paent hanesyddol, gall treulio awr yn sandio hen waith paent ar ffenestr ar y llawr gwaelod fod yr un mor beryglus o safbwynt iechyd a diogelwch â dringo ysgol i ailosod un o lechi’r to.

O baratoi’n ofalus, asesu’r risg a defnyddio’r offer iawn yn gywir, gall y rhan fwyaf o bobl ddelio’n rhwydd â llawer o’r tasgau cynnal a chadw o gwmpas y tŷ.

Fodd bynnag, ni ellir rhoi cyngor ynghylch pa dasgau y dylech ac na ddylech roi cynnig arnynt eich hun, gan fod pob sefyllfa’n wahanol ac mae gan bob unigolyn wahanol alluoedd. Os ydych yn amau efallai fod tasg y tu hwnt i’ch lefel cymhwyster, galwch gontractwr proffesiynol i mewn.

Asesu risg

Wrth asesu risg dylid dadelfennu’r gwaith yn elfennau ac asesu pob elfen yn onest. Er enghraifft, mae’r dasg o lanhau eich landeri’n cynnwys y risg o weithio mewn lle uchel a risg o lwch wrth dynnu malurion o’r lander. Os ydych yn teimlo nad yw’r cymwysterau neu’r gallu gennych ar gyfer unrhyw elfen o’r dasg, galwch gontractwr proffesiynol i mewn.

Dillad gwarchodol

Un ffactor bwysig i wneud gwaith cynnal yn ddiogel yw defnyddio’r offer gwarchod personol cywir. Dylid gwisgo gwarchodwr pen, sbectol ddiogelwch, mwgwd, menig, troswisg ac esgidiau gwarchodol os oes unrhyw risg i unrhyw ran o’ch corff. Gellir cael pob un o’r rhain yn gymharol rad o’ch siop nwyddau caled neu DIY lleol.

Defnyddiau

Dylech bob amser ddarllen y cyfarwyddiadau a ddaw gyda defnyddiau cynnal a chadw. Byddant yn rhoi gwybodaeth ddiogelwch bwysig ichi ac yn nodi pa offer gwarchod personol y dylech eu gwisgo. Peidiwch byth â defnyddio hen ddefnyddiau a defnyddiau sydd wedi mynd heibio eu dyddiad olaf.

Arfau ac offer

Defnyddiwch yr arfau a’r offer cywir ar gyfer y dasg bob tro yn hytrach na ‘gwneud y tro’ gydag arfau eraill, a dylech eu cynnal a’u cadw mor ofalus ag y gwnewch gyda’ch eiddo.

Offer sicrhau mynediad

Cyn defnyddio ysgol, er enghraifft, gwiriwch nad oes difrod iddi (plygiadau neu dolciau mewn metel, craciau neu holltau mewn pren).

Offer trydanol

Defnyddiwch offer 110v bob tro. Os ydych yn llogi offer, defnyddiwch gwmni ag enw da. Dylid profi offer trydanol yn rheolaidd – os oes amheuaeth, gofynnwch am weld y tystysgrif prawf. Gochelwch rhag llusgo ceblau trydanol ar lawr i leihau’r perygl o faglu, a gwnewch yn siŵr bob amser eich bod yn gwarchod offer a cheblau trydanol, yn enwedig uniadau, plygiau a socedi, mewn amodau llaith.

Gweithio ar uchder

Mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch  yn argymell mai dim ond gwaith am amser byr y dylid ei wneud o frig ysgol.

Os yw eich asesiadau risg yn awgrymu ei bod yn dderbyniol i berson cymwys wneud y gwaith o frig ysgol, sicrhewch fod yr ysgol yn gadarn, wedi’i gosod yn iawn ac wedi’i chlymu ar y brig tra pery’r gwaith. Os oes un o’r amodau hyn heb ei chyflawni yna dylid gwneud y gwaith mewn ffordd arall, o bosib gan ddefnyddio llwyfannau mynediad addas neu gontractwyr.

Oni bai fod y sawl sydd am wneud y gwaith yn gymwys i ddefnyddio ysgol mae bob amser yn ddoeth gofyn i gontractwr wneud gwaith sy’n galw am ddringo ysgol i uchder mwy nag un llawr i fyny.

Peryglon posibl

Ceblau trydan uwchben

Os oes ceblau’n agos at y fan lle byddwch yn gweithio, gofynnwch i’r cwmni cyflenwi trydan roi gorchuddion gwarchodol o’u cwmpas cyn dechrau codi eich offer codi.

Gwaith to

Ystyriwch gyflogi person cymwys i wneud unrhyw waith ar eich to gan fod llawer o ddefnyddiau toi yn gallu breuo dros amser, a hyd yn oed ar deils concrit, os nad ydych yn gwybod yn union ble i roi eich traed, gallwch wneud difrod sylweddol i’r teils.

Gwaith ar y ddaear neu dan y ddaear

Os oes angen codi caead i dwll archwilio gwnewch yn siŵr fod yr offer iawn gennych. Mae rhai caeadau’n drwm iawn ac mae angen offer arbenigol i’w codi. Unwaith y byddwch wedi tynnu’r caead ceisiwch wneud y gwaith i gyd o’r wyneb. Peidiwch byth â mynd i mewn i dwll dwfn heb hyfforddiant arbenigol. Dylech bob amser wisgo menig ac esgidiau gwarchodol, ac ati, hyd yn oed ar gyfer siambrau dŵr storm.

Llwch paent

Galwch leihau’r perygl gan lwch yn yr aer o baent plwm drwy ei sandio’n wlyb, a chael gwared mewn ffordd briodol â’r dŵr halogedig. Peidiwch â defnyddio chwythlamp neu chwythwr aer poeth i dynnu paent sail plwm. Os am dynnu’r paent yn llwyr, defnyddiwch gemegyn dinoethi.

Llwch dymchwel

Cadwch y llwch i lawr drwy chwistrellu dŵr yn rheolaidd, gwisgwch yr offer gwarchod cywir os ydych yn agos at y gwaith. Byddwch yn arbennig o ofalus wrth symud malurion a all gynnwys baw adar (h.y. o landeri neu dan y bondo) oherwydd gall gronynnau llwch yn yr aer o hyn fod yn arbennig o beryglus. Dylid lleithio’r deunydd hwn a gwisgo mwgwd, menig, a gorau oll, droswisg taflu-i-ffwrdd.

Llwch asbestos

Yn hanesyddol, defnyddiwyd asbestos i wneud llenni gwastad, llenni toi gwrymiog, nwyddau dŵr glaw, teils llawr a thoi. Peidiwch byth â cheisio tynnu nac atgyweirio rhywbeth a allai gynnwys asbestos. Cysylltwch â chontractwr arbenigol.

Gosodiadau trydan

Byddwch ymwybodol bob amser o bresenoldeb posibl ceblau trydan wrth ddrilio. Gall unrhyw waith o gwmpas offer trydanol fod yn beryglus, a gallai gwaith a wnaed gan drydanwr heb gymwysterau effeithio ar eich yswiriant tŷ.

Arfau

Dim ond ychydig o arfau sylfaenol sydd eu hangen arnoch i wneud archwiliad cynnal a chadw:

  • copi o’ch cynllun cynnal a chadw – i’ch helpu i gwblhau eich archwiliad yn drwyadl a systematig
  • pen a llyfr nodiadau – i nodi’ch sylwadau ar gyflwr eich adeilad, gwaith sydd i’w wneud a phethau i gadw llygad arnynt yn y dyfodol
  • sbienddrych – hanfodol i archwilio’ch to, eich simnai ac eitemau eraill uwchben lefel y ddaear
  • camera – i greu cofnod gweledol o’ch adeilad ac unrhyw broblemau a ddarganfyddwch
  • fflachlamp – i sicrhau y gwelwch unrhyw broblemau cynnal mewn corneli a chilfachau tywyll
  • cyllell boced – defnyddiol i brocio pren wrth wirio am leithder a phydredd
  • pâr o fenig cryfion a thrywel – i dynnu pridd, tyfiant a malurion, yn enwedig o ddraeniau a landeri.

Mewn rhai sefyllfaoedd, efallai y bydd arnoch angen:

  • ysgol – i gyrraedd ymhellach i wneud archwiliadau a thasgau syml fel clirio landeri, ond gwnewch yn siŵr fod eich ysgol yn addas ar gyfer y gwaith a’ch bod yn gwybod sut i’w defnyddio’n iawn
  • sbectol ddiogelwch – gwarchodaeth hanfodol os ydych yn clirio malurion ar lefel eich pen neu’n uwch
  • mwgwd llwch – defnyddiwch fwgwd o ansawdd da os byddwch yn clirio baw colomennod neu’n gweithio mewn lle llychlyd
  • het galed – gwarchodaeth fuddiol rhag cnoc i’ch pen os oes raid mynd i mewn i lefydd cyfyng

Am wybodaeth ynghylch arfau y gall fod eu hangen i wneud tasgau cynnal a thrwsio sylfaenol, mae Cadw wedi cynhyrchu taflenni ffeithiau perthnasol yn yr adran Deunyddiau a thechnegau yn eu gwefan Cynnal a Chadw.