Caniatâd

Ni fydd angen caniatâd fel arfer ar gyfer gwaith cynnal syml, hyd yn oed os yw eich adeilad yn rhestredig neu wedi’i leoli mewn ardal gadwraeth. Ond efallai y bydd angen trwydded neu ganiatâd ffurfiol os bydd y gwaith angenrheidiol ar eich adeilad hanesyddol yn cynnwys:

  • gwaith atgyweirio neu addasiadau sylweddol ar eich adeilad;
  • tocio neu dorri coed hirsefydlog;
  • gwaith cloddio a allai aflonyddu ar olion archeolegol; neu
  • aflonyddu ar ystlumod neu greaduriaid eraill.

Mae’r paragraffau canlynol yn amlinellu’r caniatadau y gall fod angen ichi eu cael cyn gwneud gwaith sylweddol ar eich adeilad hanesyddol. Os ydych mewn unrhyw amheuaeth neu os oes gennych gwestiynau, cysylltwch â swyddog cadwraeth adeiladau neu adran gynllunio’r awdurdod lleol am arweiniad.

Caniatâd cynllunio a rheoliadau adeiladu

Os ydych yn cynllunio gwaith ar adeilad hanesyddol sy’n mynd y tu hwnt i waith cynnal a chadw rheolaidd, efallai y bydd angen i chi gael caniatâd cynllunio a chymeradwyaeth rheoliadau adeiladu gan yr Awdurdod Cynllunio Lleol. Os yw eich adeilad yn rhestredig, dylid ceisio am y rhain ar yr un pryd ag y gwnewch gais am ganiatâd adeilad rhestredig. Mae caniatâd adeilad rhestredig yn ganiatâd ar wahân sy’n ategol i ganiatâd cynllunio. Ni fydd y ffaith eich bod wedi cael caniatâd cynllunio o reidrwydd yn golygu y cewch chi ganiatâd adeilad rhestredig. Bydd eich swyddog cadwraeth adeiladau neu adran gynllunio lleol yn gallu rhoi cyngor ichi ynglŷn â sut i fynd ati. Lle bo enwadau eglwysig wedi’u heithrio rhag gofynion rheolaeth adeilad rhestredig, gweler yr adran ar eithrio eglwysig uchod.

Coed

Mae gan awdurdodau cynllunio lleol y grym i warchod coed a choetiroedd er budd amwynder drwy wneud gorchmynion cadw coed. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid cael caniatâd gan yr awdurdod cyn y gellir torri neu docio coed. Mae gorchymyn cadw coed ar lawer o goed mewn ardaloedd cadwraeth, ond mae darpariaeth arbennig hefyd ar gyfer coed mewn ardaloedd cadwraeth sydd heb fod dan orchymyn cadw coed. Cyn gwneud unrhyw waith ar goed, gwnewch yn siŵr eich bod yn cysylltu â’ch Awdurdod Cynllunio Lleol.

Archaeoleg

Dylid gofyn am gyngor gan yr ymddiriedolaeth archeolegol ranbarthol berthnasol os yw gwaith ar adeilad hanesyddol neu o’i gwmpas – gwelliannau i’r draeniau, er enghraifft – yn debygol o darfu ar archeoleg danddaearol. Mae hyn yn arbennig o berthnasol lle bo adeilad wedi’i leoli’n agos at heneb restredig. Bydd angen caniatâd heneb restredig ar gyfer unrhyw waith sy’n effeithio’n uniongyrchol ar heneb restredig, a dylid ymgynghori â Cadw yn gynnar yn y broses.

Ystlumod

Defnyddir llawer o hen adeiladau gan ystlumod i glwydo. Mae gwarchodaeth lawn i ystlumod dan ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig a chyfarwyddebau Ewropeaidd. Dan y rhain mae’n anghyfreithlon lladd yn fwriadol, anafu na thrin unrhyw ystlum, na gwneud unrhyw ddifrod bwriadol, chwalu na rhwystro mynediad i unrhyw le a ddefnyddir gan ystlum ar gyfer lloches neu ddiogelwch. Gellir gwneud gwaith cynnal ac atgyweirio ar adeiladau yn ofalus, ond bydd angen trwydded os rhagwelir y bydd y gwaith yn aflonyddu ar ystlumod neu’n peri niwed iddynt, neu’n achosi difrod neu’n rhwystro mynediad i’w clwydfannau. Ar ben hynny, gwaherddir rhai cemegau sy’n niweidiol i ystlumod.

Os ydych yn amau bod ystlumod yn defnyddio’ch adeilad i glwydo, gofynnwch am gyngor gan Gyfoeth Naturiol Cymru cyn gwneud unrhyw waith, neu ddefnyddio unrhyw driniaeth pren, gwenwyn pryfed neu gemegau eraill yn agos at y man clwydo posibl. Bydd y Cyngor Cefn Gwlad yn gallu rhoi arweiniad ichi hefyd ynghylch sut i wneud cais am drwydded ystlumod.

Am wybodaeth bellach ynghylch ystlumod mewn adeiladau hanesyddol, ewch i wefan y Bat Conservation Trust (BCT).

Gall fod adegau pryd y bydd arnoch angen help i gynnal a chadw eich adeilad. All Cadw ddim argymell contractwyr, ond dyma ambell air o gyngor syml i’ch helpu i ddewis y cynghorydd proffesiynol, yr adeiladwr neu’r crefftwr cywir.

Pensaer neu syrfëwr adeiladau

Nid pob pensaer a syrfëwr sydd wedi arfer gweithio gydag adeiladau hanesyddol a thechnegau adeiladu traddodiadol, felly dewiswch rywun sydd:

Yn ogystal â gwneud arolygon cynnal a chadw ar eich rhan, bydd pensaer neu syrfëwr adeiladau’n gallu’ch cynghori chi ar beth sydd angen ei wneud a sut. Os bydd angen, gall baratoi manyleb, gofyn am ddyfynbrisiau cystadleuol gan adeiladwyr addas, a goruchwylio’r prosiect i sicrhau y caiff ei gwblhau i safon briodol.

Er y codir tâl arnoch am y gwaith hwn, gall penodi cynghorydd proffesiynol ar gyfer unrhyw beth mwy na mân atgyweiriadau arbed arian ichi yn y tymor hir drwy sicrhau mai dim ond gwaith angenrheidiol sy’n cael ei wneud, ei fod yn cael ei gwblhau’n iawn ac y codir pris teg arnoch chi amdano.

Os cewch anhawster canfod pensaer neu syrfëwr cadwraeth, dylai’r cyrff proffesiynol allu’ch hysbysu am bobl addas sy’n gweithio yn eich ardal. Gallech hefyd ofyn i’r swyddog cadwraeth yn eich adran gynllunio lleol argymell rhywun.